|
Presbyopie (Ouderdomsverziendheid)
Inleiding
Oorzaak
Verschijnselen
Diagnose
Behandeling
Prognose
Inleiding
Presbyopie is het verminderde of afwezige vermogen van een oog om voorwerpen op korte afstand scherp in beeld te brengen. Dit natuurlijke ouderdomsverschijnsel treedt doorgaans op rond het 40e levensjaar en is het gevolg van een verminderde soepelheid van de ooglens.
Oorzaak
Presbyopie ontstaat als gevolg van een verminderd vermogen tot accommoderen. Met het ouder worden neemt de soepelheid van de ooglens af en verzwakken de inwendige oogspiertjes. Het accommodatievermogen verslechtert dan ook steeds verder: jonge kinderen kunnen makkelijk meer dan 10 dioptrieën accommoderen, en op de leeftijd van 40-45 jaar (leeftijd waarop de meeste mensen aan een leesbril toe zijn) is dit al verminderd tot ongeveer 3 dioptrieën. Klachten van presbyopie ontstaan wanneer het accommodatievermogen ontoereikend wordt (vanaf 40-45 jaar) voor het zien dichtbij. Bij verziendheid ontstaan deze klachten op jongere leeftijd. Hierbij geldt: hoe hoger de verziendheid, hoe sneller klachten optreden.
Verschijnselen
Het wordt steeds moeilijker om de kleine krantendruk op normale leesafstand (ongeveer 33cm) te lezen zonder bril of door de bril of contactlens die men draagt voor kijken op afstand. Op een bepaald moment worden de armen gewoon te kort! In het begin treden deze klachten van wazig zien dichtbij vooral op bij vermoeidheid of bij lang volgehouden visuele inspanning (zoals bij lezen, beeldschermwerk en televisiekijken). Soms wordt dit onscherpe beeld als een soort dubbelbeeld ervaren (een beeld met een dubbele rand).
Diagnose
De opticien, optometrist of oogarts kan presbyopie vaststellen aan de hand van:
1. onderzoek van de gezichtsscherpte op afstand (visus meten) en refractieonderzoek;
2. onderzoek van de gezichtsscherpte dichtbij (leesvisus meten) met de optimale correctie voor de afstand, met daaraan toegevoegd een leescorrectie die aangepast is aan de leeftijd.
Behandeling
De behandeling is er op gericht om het tekort schieten van de lens te compenseren. Dit kan op een aantal manieren:
* Leesbril
* Bifocale contactlenzen
* Beide ogen apart refractioneren voor veraf en dichtbij
* Multifocale kunstlens
Leesbril
De meest eenvoudige behandeling van presbyopie is het aanmeten van een leesbril, waarvan de sterkte aangepast is aan de leeftijd: dit is de vertecorrectie met een leesadditie. Deze leesadditie is gemiddeld +0,5 tot 1 dioptrie op 45 jaar, 1,5 dioptrie op 50 jaar, 2 dioptrie op 55 jaar, 2,5 dioptrie op 60 jaar en 3 dioptrie op 65 jaar. Na cataractchirurgie bedraagt de leesadditie standaard 2,5 tot 3 dioptrie (afhankelijk van de comfortabele leesafstand).
Bij mensen die een (verte)bril hebben voor dagelijkse werkzaamheden, voor televisiekijken of autorijden, zijn er twee mogelijkheden: een leessegment laten inbouwen in de vertebril of een aparte leesbril nemen. Het nadeel van de laatste optie is dat de brillen steeds omgewisseld moeten worden. Het voordeel van een ingebouwd leessegment is dat er maar één bril nodig is voor alle situaties (veraf en dichtbij kijken), het nadeel daarvan is dat er maar een relatief klein deel van het brilglas gebruikt kan worden voor het kijken naar voorwerpen dichtbij. Denk bijvoorbeeld aan een schroef die in de muur gedraaid moet worden op ooghoogte, dan zit het leessegment per definitie te laag om de schroef goed te zien. Een ander nadeel is dat in het onderste deel van de bril voorwerpen op afstand niet scherp gezien worden. Dit kan bijvoorbeeld lastig zijn bij traplopen, waarbij de treden en de voeten door het leessegment wazig gezien worden. Een leessegment kan op verschillende manieren in de vertebril ingebouwd worden:
1. Als een apart venstertje (met een ronde of rechte grenslijn), meestal onderin de vertebril. De sterkte van de bril verandert dan op de grenslijn. We noemen dit een bifocaal glas (of trifocaal als er 3 aparte venstertjes boven elkaar zijn).
2. Als een multifocaal glas waarvan de leessterkte toeneemt naar het leessegment toe. Voordeel van dit multifocale glas (zogenaamde Varilux) is dat voorwerpen op alle afstanden scherp worden gezien. Dus bijvoorbeeld ook op ‘tussen- of middenafstand’, zoals het uiteinde van het bureau (afstand van ongeveer één meter). Een nadeel van een multifocaal glas is de vervorming van het beeld die ontstaat als gevolg van de toenemende sterkte van het centrum naar de onderkant van het glas. Deze vervorming wordt nog erger wanneer er een (sterke) cilindrische correctie aanwezig is in het brillenglas. Dit kan in het begin van het dragen van een dergelijke bril aanleiding geven tot misselijkheid en duizeligheid. Na een aanpassingsperiode raken de meeste mensen gewend aan deze vervorming, maar sommige mensen kunnen niet wennen aan dit vervormde beeld. Een ander nadeel van multifocale glazen is dat deze duurder zijn dan bifocale glazen.
Bifocale contactlenzen
Dit zijn contactlenzen met een ingebouwd leessegment.
Beide ogen apart refractioneren voor veraf en dichtbij
Sommige mensen kiezen ervoor om één oog te gebruiken voor kijken op afstand en één voor dichtbij. Daarom dragen zij voor één oog een brillenglas of contactlens met een correctie voor het vertezicht en voor het andere oog een optimale correctie voor dichtbij.
Multifocale kunstlens
Mensen die cataractchirurgie ondergaan, kunnen in principe een implantatie van een multifocale kunstlens krijgen. Deze lenzen zijn echter nog in volle ontwikkeling.
Chirurgische mogelijkheden
De eventuele mogelijkheden om presbyopie chirurgisch te behandelen, worden onderzocht. Kunstlenzen die soepel zijn en tot op zekere hoogte kunnen buigen onder invloed van de werking van de accommodatiespiertjes, zijn nog experimenteel. Meer ervaring is gewenst voordat deze lenzen als standaardbehandeling worden geïmplanteerd.
Prognose
Presbyopie neemt in de loop van de jaren toe.
|
